การดูสถานที่และกำหนดดวง (ฤกษ์)
        พูดถึงภูมิ (พระภูมิ) ต้องไปดูสถานที่ (สมมุติคุณมาหาให้ไปวางภูมิ) สิ่งแรกที่ต้องทำคือ ไปดูทิศทาง (แล้วผมต้องไปเอาดวง) ดูว่าดวงไหนสร้างศาลภูมิได้ต้องมีฤกษ์ ไม่ใช่สร้างได้ทุกวัน ต้องมีฤกษ์ (ผมต้องกำหนดฤกษ์ให้) เอาดวงไปให้ดูต้องสร้างศาลพระภูมิในวันนั้น ๆ

การเตรียมการ
        ก่อนจะตั้งศาลวันแรก ต้องเตรียมการขุดหลุม เตรียมเสา เตรียมศาลไว้ให้พร้อม ผมต้องไปดูสถานที่ ก่อนจะให้ตั้งศาลตรงไหน เพราะศาลพระภูมิตั้งไม่เหมือนกัน ศาลชาวบ้านตั้งทางทิศเหนือ เป็นต้น ผมไปดูแล้วกำหนดทิศ เตรียมขุดหลุมลงรากฐานไว้ให้เรียบร้อยในตอนเย็นก่อนวันตั้งศาล แต่ยังไม่ต้องยกศาลพระภูมิวันที่จะยกศาลเพียงแต่เอาขึ้นตั้ง

การตั้งเครื่องสังเวย (บูชา)
        พอถึงวันรุ่งขึ้นที่จะยกศาล ผมต้องไปทำพิธีตั้งโต๊ะบูชา มีเครื่องบูชามากมาย ตั้งแต่เป็ด ไก่ ฯลฯ ภูมิ (ศาลพระภูมิ)ที่นี้ ต้องดูอีกเดือนไหนสร้าง จะถวายเครื่องสังเวยอะไร ไม่เหมือนกัน ภูมิส่วนมากสร้างได้ทุกเดือน แต่ต้องดูเดือนไหนใช้อาหารเจ เดือนไหนใช้อาหารคาว

ขั้นตอนการทำพิธีตั้งศาลพระภูมิ (วางภูมิ)
        เมื่อถึงวันจริงที่กำหนด ก็ให้ตั้งโต๊ะใหญ่หน้าศาลพระภูมิ พอไปถึงได้ฤกษ์ ต้องปูผ้าขาว ตั้งเครื่องสังเวย แล้วเตรียมธูปเทียนไว้พอได้ฤกษ์ให้ยกศาล เอาเสาลง เทปูนให้แข็งแรง ตั้งศาลตามทิศที่ต้องการแล้ว ได้ทิศได้ทางดีแล้วก็เริ่มพิธี ศาลพระภูมิ จะมีตัวแทนพระภูมิ เรียกว่า "เจว็ด" เป็นรูปเทวดายืนทำด้วยไม้
อยู่ในรูปพัทธสีมาเป็นตัวแทนของพระภูมิต้องนำมาเข้าพิธีด้วย นอกจากนี้ต้องเตรียมสิ่งของอื่น ๆ เข้าพิธี มีผ้าแพร ๓ สี สำหรับดาดเสา เครื่องบูชาและมีแจกันดอกไม้ เมื่อเสร็จพิธีจะเชิญเจว็ดขึ้นศาล ผมต้องทำพิธีไหว้เทวดา เชิญพระภูมิ พระภูมิทิศนี้ชื่ออะไร ชื่ออะไร พอออกชื่อพระภูมิเสร็จ ก็นำเจว็ดเดินเวียนรอบศาลพร้อมกันกับเจ้าของบ้าน ๓ รอบ แล้วเชิญเจว็ดขึ้นศาล เมื่อเจว็ดขึ้นศาลแล้ว ผม(พิธีกร)ก็บูชาต้องยืนขาเดียวหน้าศาลพระภูมิ ประนมมือว่าคาถาว่า

      "ยัสสานุสสะระเณนาปิ อันตะลิกเข ปิปาณิโน
ปะติฏฐะมะธิคัจฉันติ ภูมิยัง วิยะ สัพพะทา
สัพพูปัททะวะชาลัมหา ยักขะโจราทิสัมภะวา
คะณะนา นะจะ มุตตานัง ปะริตตันตัม ภะณามะเห"

        จบแล้วก็มอบปราสาทที่อยู่ให้ แล้วถวายเครื่องสังเวย เสร็จก็ขอพร เมื่อขอพรเสร็จก็ตักเครื่องสังเวยในกระทงใหญ่ที่มีอยู่ ๔ กระทง (กระทงละนิดหน่อย) แล้วเอาไปตั้งไว้ที่ดินศาล เขาว่าให้พวกอำมาตย์ แล้วนำผ้าแพรสามสีไปผูกที่เสาพระภูมิ ส่วนดวงที่ทำไว้ใส่ไว้ในศาล

ข้อคิดในการตั้งศาลพระภูมิ (วางภูมิ)
        คราวนี้มาถึงข้อจำกัดอยู่อย่างหนึ่ง ผมต้องถามคุณ (ผู้ตั้งศาล) จะปฏิบัติได้ไหม เมื่อเชิญเขามาแล้ว ก็เป็นเรื่องใหญ่ เราเชิญคนใหญ่คนโตมาอยู่บ้านต้องเกรงใจเขา คุณต้องปฏิบัติต่อเขา เมื่อมีงานมีการอะไร ต้องตั้งเครื่องสังเวยวิธีนั้น ๆ ทางนั้น ๆ วันนั้นเขาเข้าทางทิศไหน คุณต้องปฏิบัติ ถ้าคุณไม่ปฏิบัติตามนี้จะมีเรื่อง พอมีเรื่องแล้วจะโทษภูมิ (พระภูมิ)ทุกที เพราะฉะนั้นถ้าไม่จำเป็นอย่าตั้ง ไม่ตั้งก็ไม่เสียหาย ถ้าตั้งแล้วต้องทำ (ผมท้วงติงนักหนา ถ้าคุณยังไม่พร้อมไม่ควรตั้งศาลพระภูมิ) แล้ววิธีตั้ง สถานที่ตั้ง โบราณเขาห้ามว่าอย่าให้เงาเสาบ้านทับภูมิหรือเงาเสาภูมิทับบ้าน ต้องเลือกทิศ บ้านตั้ง(หันหน้า)ทางทิศตะวันออก ตั้งพระภูมิหน้าบ้านเงาบ้านจะทับพระภูมิ พอพระอาทิตย์ตกทางทิศตะวันตก เงาพระภูมิจะทับบ้าน เกิดปัญหาขึ้นแล้วถ้าคนที่มีที่จำกัด(จะต้องทำอย่างไร วิธีแก้จะแก้อย่างไร ทิศตะวันออกทางนี้ ตัวบ้านแค่นี้)ก็หาที่สักหน่อยออกมาให้สุดบ้าน แล้วหันทิศให้ถูกต้อง เงาบ้านกับเงาศาลก็จะไม่ทับกัน ที่นี้ปัญหามีอยู่ว่าบางคนตั้งศาลพระภูมิบนหลังคา(ดาดฟ้า)ถูกไหม ไม่ถูก (ไม่ตั้งก็อย่าตั้ง) ภูมิแปลว่าแผ่นดิน ภูมิศาสตร์เรื่องของแผ่นดิน ภูมิ(พระภูมิ)ต้องอยู่กับดินอยู่บนหลังคาไม่ได้ ถ้าผมเห็นไม่มีที่จริง ๆ ก็อย่าตั้งเลย ตั้งแล้วลำบาก ไม่ต้องตั้ง ตั้งพระภูมิพุทธ ผมหันไปทางนี้นะ ชาวพุทธต้องตั้งภูมิพุทธก่อน ภูมิยังไม่จำเป็นเท่าไร ภูมิพุทธจำเป็นกว่า ถ้าตั้งพระภูมิไม่ได้ก็ตั้งภูมิพุทธ พระภูมิคือเจ้าที่ สัมพเวสีหรือเจ้าที่ ภูมิแปลว่าแผ่นดิน
        บ้านที่ตั้งศาลพระพรหมไม่ตั้งศาลพระภูมิ ผมว่าศาลพระพรหมเป็นเรื่องใหญ่ ตามบ้านไม่น่าตั้ง ปฏิบัติยาก เราอาจจะล่วงเกินเข้าได้ ทำอะไรที่ไม่เหมาะสม ถ้าเป็นที่สำคัญ ๆ เช่น โรงแรมเอราวัณตั้งได้ แต่บ้านเอกชนไม่ควรตั้ง (เทพารักษ์ยุ่งเหมือนกัน) แต่ในสวนตั้งได้
        การปฏิบัติต่อพระภูมิ เวลาปฏิบัติต่อพระภูมิ ไม่ต้องปฏิบัติเฉพาะตอนมีงาน ถ้ามีงานต้องตั้งเครื่องสังเวยด้วย แต่ปฏิบัติได้ในวันสำคัญ ๆ วันพระ หรือทุกวัน บางบ้านจุดธูปเทียนไหว้เช้า ไหว้เย็น บางคนไหว้เวลาเดียวจุดธูปเทียนไหว้เวลาเดียว การจุดธูปเทียนไหว้ทุกวัน หมายถึงการบูชาสักการะ การจุดธูปบูชาพระต้องใช้ธูป ๓ ดอก การบูชาพระภูมิใช้ธูป ๙ ดอก (ผมว่าธูป ๙ ดอกมากไป) บูชาพระรัตนตรัยใช้ธูป ๓ ดอก เทียน ๒ เล่ม ไหว้ภูมิจุดธูป ๕ ดอก เทียนไม่จำกัด การจุดธูปเทียนไหว้ภูมิไม่มีข้อจำกัด เป็นเครื่องหมายการบูชา ต้องทำเป็นนิจสม่ำเสมอ ถ้ายังไม่พร้อมก็ไม่ควรตั้งไม่เสียหาย ถ้าชาวพุทธต้องตั้งพระพุทธคุ้มได้หมด สมัยนี้บ้านที่จำกัด ภูมิต้องอยู่กับดิน การตั้งศาลพระภูมิต้องดูความพร้อมของเจ้าของบ้านและสถานที่ตั้ง แต่ควรตั้งศาลพุทธ การตั้งพระพุทธควรตั้งหันหน้าไปทางทิศตะวันออก อย่าให้หันหน้าไปทางทิศตะวันตก
        การตั้งศาลพระภูมิไม่จำกัดเวลา และใช้เวลาทำพิธีประมาณ ๑ ชั่วโมง

ชื่อ นายอุดม เอี๊ยบทอง
เกิด วันที่ ๓ เมษายน พ.ศ. ๒๔๖๐
ที่อยู่ บ้านเลขที่ ๒๙๙/๑ หมู่ที่๑ ตำบลกำเนิดนพคุณ อำเภอบางสะพาน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์
การศึกษา ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๔
สถานภาพ แต่งงาน
ชาติพันธุ์ ไทย
วันที่ให้สัมภาษณ์ วันที่ ๑๒ และ ๑๙ กันยายน พ.ศ. ๒๕๔๑
------------------------------------------------------------------------------------------------------
สอบถามเพิ่มเติมเมื่อวันที่ ๑๙ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๔๑